🔸قرآن که از یک طرف می‌گوید قضا و قدر الهی عام است و از طرف دیگر برای انسان اختیار قائل شده است، این دو با یکدیگر منافات ندارد. مسئله عمومیت مشیت الهی با همان نظام اسباب و مسببات مربوط است. ما نباید خیال کنیم که اگر مشیت الهی عام باشد پس سبب و مسببی در کار نیست. بین این دو تنافی نیست.

🔹مَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَا هَادِيَ لَهُۥۚ وَيَذَرُهُمْ فِي طُغْيَٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ ( اعراف ١٨٦)

براى كسانى كه خدا گمراهشان كند، هدايت كننده اى نيست؛ و آنان را در سركشى و تجاوزشان وا مى گذارد تا در [گمراهى شان] سرگردان و حيران بمانند

🔸قرآن نه تنها به توحید ذاتی، بلکه به توحید افعالی هم عجیب تکیه دارد، به طوری که اصلا همه چیز را از خدا می‌بیند و همه چیز را از خدا می‌داند و هیچ چیز را استثنا نمی‌کند. با این وجود، آیا باز قرآن نظام اسباب و مسببات را واقعا قبول دارد؟ 

🔸إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿زخرف ٣﴾

که ما آن را [به زبان] عربی [فصیح و گویا] قرار دادیم تا [در آن] تعقّل کنند؛ 

وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ ﴿٤﴾

و همانا که آن در امِّ الکتاب [که لوح محفوظ است] نزد ما بلند مرتبه و حکیم است.

🔹وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ ﴿ زخرف ٢٦﴾

و [یاد کن] هنگامی را که ابراهیم به پدر و قومش گفت: من بی تردید از آنچه می پرستید، بیزارم

🔸 ﴿قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) اللَّهُ الصَّمَدُ (2) لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ (3) وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ (4)﴾

🔶 وَمَكَرُوا مَكْرًا وَمَكَرْنَا مَكْرًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (نمل ٥٠)

آنان نیرنگ مهمی به كار گرفتند و ما هم در حالی كه بی‌خبر بودند [با كیفر بسیار سختی‌] نیرنگ آنان را از بین بردیم. 

وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ 

 ﴿ قیامة ٢﴾

و به نفس سرزنش گر قسم می خورم.

🔶 بين انسان و مواهب عالم در متن خلقت و در نقشه كلى خلقت علاقه‏ اى و رابطه‏ اى است، به طورى كه اگر انسان جزء اين نقشه نبود حساب اين نقشه حساب ديگر بود. 

در جهان‌بینی اسلامی می‌خواهیم با دید و بینش اسلام درباره هستی به طور مطلق، انسان به طور خاص و اجتماع ، انسان به طور اخص آشنا شویم.

آن چیزی که در رأس این بینش قرار گرفته است، مسئلة توحید است، مسئلة خداست